Listinn 2009

Tíminn líður hratt og allt í einu er þessi tími kominn aftur. Afmæli, jól og allur sá pakki. Reyndar verður nóvember mjög menningarlegur hjá mér, því ætlunin er að fara á Ástardrykkinn í Óperunni, Brennuvargana í Þjóðleikhúsinu og óperubíó, allt í sama mánuðinum. En þrátt fyrir menningargnótt er líka gaman að fá pakka.

Í fyrra vildi ég m.a. fá sjónvarpsskáp úr eik, ferðaheilsukodda og bækur, en allt þetta fékk ég í jólagjöf. Já, og Davíð fór úr Seðlabankanum. Annað varð að bíða betri tíma. Kannski er sá tími kominn núna.


Hér kemur óskalistinn fyrir 2009

Fyrst eru það draumórarnir:

1. Sólarlandaferð til Tenerife eða einhvers álíka staðar.
2. Stofuborð úr eik. Sá eitt flott í Ikea og annað í Ego dekor.
3. Borðstofuborð úr eik og leðurstólar. Seldi gamla settið á Akureyri.
4. Ferð til Parísar og ekki væri verra ef einhver góð hljómsveit væri að spila.
5. Nú stendur til að ég flytji aftur í íbúðina mína á næsta ári og parket er enn á listanum.
6. Samfylkinguna í meirihluta í borginni og í bæjarstjórn Kópavogs næsta vor.
7. Fallegan og stóran pall við íbúðina með garðinum.
8. Rykuguvélmenni og skúringavélmenni líka.
9. Ísland í ESB.
10. Frið á jörð.

Svo er það sæmilega raunhæfi listinn:

11. Bækur, bækur, bækur og fleiri bækur.
12. Loðfóðraðir leðurhanskar. Já, mig vantar þá enn.
13. Dúnsokkar eru enn ofarlega á lista og nú fást ódýrir í Ikea.
14. Millenium myndirnar eða annað skemmtilegt á DVD.
15. Gjafabréf á snyrtistofu eða í nudd, t.d Mecca Spa.
16. Flass á Canon myndavélina.
17. Eyrnalokkar og hálsmen.
18. Prentari/fjölnotatæki.
19. Snyrti- og baðvörur.
20. Goggi.

Konur sem hata banka

Bankanum þínum er sama um þig. Þessi setning var til á bolum undir lok gróðærisins. Mér fannst hún samt ekki ganga nógu langt og fékk mér því aldrei svona bol. "Ég hata bankann minn" hefði verið betri lýsing á mínum tilfinningum.

Ég hef samt ekki alltaf hatað banka. Þegar ég var lítil átti ég reikning í Útvegsbankanum. Ég man ekkert mikið eftir honum, nema að mér fannst merkið nokkuð flott og gaman að leggja inn aurana úr bauknum. Sá banki varð illa úti vegna viðskipta sinna við fyrirtæki að nafni Hafskip og enduðu nokkrir bankastjórar, bankaráðsmenn og aðstoðarbankastjóri Útvegsbankans fyrir dómi, ásamt Björgólfi nokkrum sem var einmitt forstjóri téðs fyrirtækis. Útvegsbankinn endaði síðan ævi sína sem hluti af Íslandsbanka.

Næsti bankinn "minn" var Búnaðarbankinn. Ég átti lengi vel reikning þar, en neyddist svo til að skipta yfir í Landsbankann þegar ég hóf störf hjá vinnuveitanda sem borgaði einungis laun starfsmanna til þess banka. Mörgum þætti það eflaust lítið frelsi í dag að neyða starfsmenn til viðskipta við ákveðinn banka, en þetta var þó stundað. Vinnuveitandinn umræddi var tengdur Sjálfstæðisflokknum og Landsbankinn var þeirra banki. Þegar ég fór í háskólanám í Bandaríkjunum neitaði blessaður Sjálfstæðisbankinn mér um yfirdrátt. Ég sór þess dýran eið að skipta aldrei framar við Landsbankann og hef staðið við það.

Í örvæntingu minni fór ég til Búnaðarbankans, þar sem ég átti enn gömlu sparisjóðsbókina mína. Þar fékk ég námsmannayfirdrátt gegn því að flytja öll viðskipti mín þangað. Síðan hef ég verið dyggur viðskiptavinur Búnaðarbankans, sem breyttist í KB banka og loks í Kaupþing, nú Nýja Kaupþing. Samviskusamlega hef ég árum saman borgað vexti af yfirdrætti, lagt inn laun og sparað af veikum mætti. Lengi vel var ég ánægð með þjónustu bankans, en smám saman minnkaði ánægjan. Ég skoðaði nokkra sparisjóði, sem hlutafélagavæddust hver af öðrum, sameinuðust og urðu minna aðlaðandi sem valkostir.

Nú er þetta allt meira og minna farið á hausinn, SPRON runnið inn í Kaupþing, Sparisjóður Kópavogs varð að BYR og síðasta hálmstráið hvarf í fyrra, þegar Sparisjóður Norðlendinga fór einnig inn í hlutafélagahítina. Því sit ég enn föst hjá bankanum sem ég hata. Kannski það sé kominn tími á nýjan bol: "Kaupþing - hér sit ég og get ekki annað."

Búslóðin kvödd

Þegar ég keypti mína fyrstu íbúð, sem var pínulítil tveggja herbergja íbúð í blokk, byrjaði ég á því að kaupa sófasett og borð. Sófasettið var úr Ikea og eftir að hafa farið í margar búðir endaði ég með því að kaupa rándýrt glerborð í Exó. Næsta íbúð var þriggja herbergja og í henni var stærri stofa, svo ég keypti hillusamstæðu, borðstofuborð og stóla.

Sófasettinu var skipt út fyrir ljósan sófa og lötustelpustól árið 2006, en áður hafði ég skipt út rúminu fyrir amerískt drottningarrúm. Þessa búslóð dró ég með mér hingað norður fyrir tveimur og hálfu ári. En núna er ég að flytja aftur suður og alls óvíst hvað ég fer að gera eða hvert ég flyt, þannig að meirihlutinn af mínu dóti fer í geymslu til að byrja með.

Til að spara flutnings- og geymslukostnað auglýsti ég hluta búslóðarinnar á netinu og í dag seldi ég bæði borðin. Þar með er ég búin að losa mig vill öll húsgögnin sem ég átti í upphafi, þegar ég gerðist fyrst fasteignaeigandi. Vonandi tekst mér þó að hanga á íbúðinni í kreppunni.

Hvað gerir þú?

Við vegum og metum fólk miskunnarlaust eftir því hvað það gerir og hversu farsælt við teljum það vera. Viðmið okkar geta verið mismunandi, en ég held að flestir geri sig seka um þetta á einhvern hátt. Ég held að það sé misskilningur að lífsgæðakapphlaup síðustu ára hafi snúist um græðgi, alla vega ekki hjá þorra almennings. Flestir voru í leiknum sem enskumælandi kalla "keeping up with the Joneses" - meðvitað eða ómeðvitað. Þegar allir og bróðir þeirra kaupa stærri íbúð, flott föt, jeppa og fellihýsi, þarf sterk bein til að vera sú eina í gömlum fötum og lítilli blokkaríbúð með gamlan fólksbíl og kúlutjald.

Ég hef alveg fundið fyrir því að mismunandi störf sem ég hef gegnt skapa mismunandi viðbrögð hjá fólki. Þegar ég var blaðamaður fékk ég frekar jákvæð viðbrögð. Fólki fannst það greinilega spennandi starf, þó að það væri oft illa launað. Þegar ég svaraði því til að ég væri blaðamaður, kom oft svarið: Já, er það ekki skemmtilegt? Viðbrögðin fóru samt svolítið eftir því hjá hvaða blaði ég var að vinna. Önnur störf vöktu önnur viðbrögð og misjákvæð. Samt var manneskjan sem vann þau alltaf sú sama.

Nú eru margir atvinnulausir á Íslandi og fer varla fækkandi á næstunni. Hvernig eru viðbrögðin þegar svarið er: Ég er atvinnulaus? Eru þau jákvæð eða neikvæð? En ef svarið er: Ég er atvinnulaus og bý hjá foreldrum mínum? Eða: Ég er öryrki. Er viðkomandi þá "lúser"? Er hann eða hún stimplaður sem letingi eða mögulegur bótasvindlari? Telst bótaþeginn áhugaverður viðmælandi í samkvæmi eða góður fengur á makamarkaði? Myndbandið hér að ofan sá ég hjá Andrési. Ég mæli með því að fólk horfi á það til enda.

Gjör rétt, þol ei órétt

Fyrir fleiri árum en ég kæri mig um að muna, fékk ég styrk til að stunda nám í bandarískum blaðamannaháskóla. Mér er það minnisstætt að þegar við nýnemarnir vorum spurðir í einum af fyrstu tímunum hvert við stefndum eftir námið, nefndu langflestir sjónvarpið. Margir vildu verða fréttaþulir eða spjallþáttastjórnendur. Ég var ein af fáum sem nefndi prentmiðla. Sá mig aldrei fyrir mér í sjónvarpi, enda hef ég aldrei unnið þar.

Þó að ég lyki námi með B.S. í blaðamennsku, tók ég einn kúrs í almannatengslum. Ég man enn hvernig kennarinn kynnti fyrir okkur fjölmiðlatengslin. Þau hafa lengi haft slæmt orð á sér og í tímunum skoðuðum við nýleg hneykslismál á borð við Exxon Valdez slysið og Hill & Knowlton lygarnar skömmu fyrir Persaflóastríðið. Þar virtust menn hafa það að leiðarljósi að almannatengsl snerust um það að þegja, ljúga eða hagræða sannleikanum.

Kennarinn sagði okkur að hans sýn á almannatengslin væri sú að þau ættu að vera boðberi sannleikans, rétt eins og blaðamennskan. Blaðafulltrúi eða starfsmaður í kynningardeild stofnunar, félagasamtaka eða fyrirtækis á borð við banka, ætti að hafa þrjú atriði í huga í öllu sínu starfi: "First do the right thing, then publicize it, if it's appropriate." Einfalt, ekki satt? Fyrst að breyta rétt. Ekki nota almannatengslin til að ljúga, breiða yfir eða afbaka sannleikann.

Ég starfaði við almannatengsl samfellt í um fimm ár eftir að ég lauk prófi í blaðamannaskólanum, og ég reyndi að hafa þennan einfalda sannleika að leiðarljósi í mínum störfum. Ég segi ekki að það hafi alltaf tekist, en ég gerði mitt besta. Af hverju er ég að rifja upp þennan bút úr sagnfræði síðustu aldar? Jú, ég las Icesave bréf Landsbankans á síðunni hennar Helgu Völu. Sé það ófalsað vekur það upp ýmsar spurningar. Ætli þeir sem skrifuðu það bréf hafi gert sitt besta? Ég leyfi hverjum að dæma fyrir sig.

Ferðasumarið

Um síðustu helgi hélt ég upp á bensínhækkunina með því að aka sirka 1000 kílómetra um landið. Fyrst fór ég suður á bóginn og hitti þar fyrir systur, sem var með dóttur sína í borgarferð. Þaðan fór ég austur í sumarhöllina, þar sem við tók þökuburður og önnur landbúnaðarstörf. Voffilíus var afskaplega stilltur á leiðinni í sínu ferðabúri og lét ekkert í sér heyra. Hann var alsæll í sumarlandinu, hljóp þar um allar koppagrundir og lék sér við tíkina úr næsta bústað.

Á leiðinni norður aftur stoppuðum við í hinum nýja Staðarskála, sem er nú undir merkjum N1. Ósköp fannst mér hann kuldalegur, hvímálaður, flísalagður og lýstur með flúrljósum eins og risastórt spítalaeldhús. Þá var litli skálinn á Brú ólíkt huggulegri. Ég fékk þurran og frekar vondan hamborgara í skálanum, en voffilíus var nokkuð kátur með sína grilluðu pylsu.

Við tókum einn aukarúnt í Svartárdalnum eftir að hafa ekið löturhægt fram hjá Blönduósi og nærsveitum. Svartárdalurinn er enn með malarvegi og þar ganga hross og kindur lausar við veginn. Að sumu leyti er það eins og að fara nokkra áratugi aftur í tímann að aka um dalinn. Merkilegt hvernig hægt er að bera taugar til staðar sem maður hefur aldrei búið á. En þannig er það samt.

Íslenska efnahagsundrið fyrir byrjendur